توسط : زلزله از جهت علم زمینشناسی پدیدهای طبیعی و حاصلِ جابهجایی و آزاد شدن انرژی در لایههای درونی زمین است. این رخداد معمولاً بر اثر حرکت گسلها و صفحات تکتونیکی به وجود میآید و بخشی از فرایند پویایی زمین به شمار میرود. با این حال، شدت و پیامدهای آن میتواند زندگی انسانها، شهرها و ساختارهای اجتماعی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. اما زلزله در نگاه دینی، تنها یک حادثه طبیعی و زمینشناختی نیست؛ بلکه پدیدهای هستیشناختی و نشانهای بیدارکننده برای انسان به شمار میرود.
در بسیاری از احادیث و آیات، لرزشهای بزرگ زمین از نشانههای «ساعت» و یادآور دگرگونی عظیم قیامت معرفی شدهاند تا انسان را از غفلت بیرون آورند و متوجه ناپایداری دنیا کنند. از این رو، نگاه توحیدی در کنار تبیین علمیِ زلزله، آن را حامل پیامی معنوی و هشداری برای بازگشت، تأمل و اصلاح نیز میداند.
اما در کنار توصیههای علمی برای مقاومسازی ساختمانها و رعایت اصول ایمنی، در معارف اهلبیت علیهمالسلام نیز دعاها و اذکاری برای محفوظ ماندن از زلزله و دیگر بلاها بیان شده است. این روایات، انسان را متوجه پیوند میان یاد خدا، آرامش قلب و امداد الهی در سختیها میکند.
امام صادق علیهالسلام فرمودند:
«لَا تَمَلُّوا مِنْ قِرَاءَةِ إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ، فَإِنَّ مَنْ كَانَتْ قِرَاءَتُهُ فِی نَوَافِلِهِ لَمْ یُصِبْهُ اللَّهُ بِزَلْزَلَةٍ أَبَداً، وَ لَمْ یَمُتْ بِهَا وَ لَا بِصَاعِقَةٍ وَ لَا بِآفَةٍ مِنْ آفَاتِ الدُّنْیَا..؛ از خواندن سورهی «إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ» خسته نشوید؛ زیرا کسی که این سوره را در نمازهای نافلهاش بخواند، خداوند او را به زلزله، صاعقه و دیگر آفات دنیا گرفتار نمیکند. و هنگامی که از دنیا برود، فرمان داده میشود او را به بهشت ببرند.» (ثواب الأعمال، ص 152)
همچنین آن حضرت دعایی را برای هنگام وقوع زلزله تعلیم فرمودند:
«یَا مَنْ یُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا وَ لَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كَانَ حَلِیماً غَفُوراً، صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَمْسِكْ عَنَّا السُّوءَ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ؛ ای کسی که آسمانها و زمین را از فروپاشی نگه میداری، و اگر فرو ریزند هیچکس جز تو توان نگهداری آنها را ندارد؛ بر محمد و آل محمد درود فرست و بدی و بلا را از ما بازدار، که تو بر هر چیزی توانایی.» امام علیهالسلام فرمودند: «هر کس این دعا را هنگام خواب بخواند، انشاءالله سقف خانه بر او فرود نمیآید.» (تهذیب الأحکام، ج3، ص294)
در روایتی دیگر، امام صادق علیهالسلام از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله نقل میکنند که فرمودند:
«هر کس پس از نماز، سی مرتبه بگوید: «سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ»، این ذکرها انسان را از فرو ریختن ساختمان، غرق شدن، سوختن، سقوط و بلاهای ناگوار حفظ میکنند.» (تهذیب الأحکام، ج2، ص107)
این روایات به معنای کنار گذاشتن عقل، علم و رعایت اصول ایمنی نیست، بلکه یادآور آن است که انسان مؤمن، در کنار بهرهگیری از اسباب طبیعی، دل خود را نیز به پناه الهی گره میزند و در حوادث، تنها به توان مادی تکیه نمیکند.
